Strona główna
Dzisiaj jest: 21 stycznia 2022
Imieniny: Agnieszki, Jarosława, Nory
Między ul. Odrowąża a Św. Wincentego cmentarz katolicki sąsiaduje ze starszym o ponad sto lat żydowskim kirkutem. W 1780 r. nadworny bankier króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, Szmul Jakubowicz Zbytkower wyprosił u władcy zgodę na wyznaczenie miejsca pod żydowski cmentarz. Powstał on w królewskich dobrach dziedzicznych Targówka, w miejscu, gdzie od lat wydobywano piasek i glinę do pobliskiej cegielni.

Zgodnie z ówczesnym prawem pozwolenie na założenie cmentarza wydał również biskup płocki Michał Jerzy Poniatowski, pod warunkiem cichego przemarszu konduktów pogrzebowych przez miasto i dostarczania co roku 101 kg łoju do kościoła parafialnego w Skaryszewie. Prace nad przygotowaniem piaszczystych nieużytków i ogrodzeniem kirkutu parkanem trwały 4 lata.

Pierwszy pogrzeb odbył się w 1784 roku. Praski kirkut, mimo że pochowano na nim jego założyciela, a także twórcę maszyny matematycznej Abrahama Sterna, uchodził za nekropolię mniej znaczną i biedniejszą niż na kirkucie przy ul. Okopowej. Na Bródnie pochowano także rodziny Bergsonów, Sonnenbergów, Nissenbaumów. Do 1870 r. opiekę nad cmentarzem sprawowało Bractwo Święte, później przejęła go gmina żydowska.

W czasie wojny cmentarz na Bródnie został zniszczony. W okresie okupacji zgładzono na Kirkucie około 3000 Polaków i Żydów. Największe egzekucje przeprowadzili hitlerowcy w okresie Powstania Warszawskiego, na Cmentarzu Katolickim (1 VIII 1944) - 65 osób osób, i Żydowskim (2 - 28 VIII 1944) ponad 40 osób.

Niemcy rozebrali ogrodzenie i zdewastowali ok. 4 tys. płyt nagrobnych. Użyli ich potem do wyłożenia jezdni w obozach wojskowych i na lotniskach polowych wokół Warszawy. Dzieła zniszczenia dopełnił brak opieki po wojnie. W roku 1949 teren zlikwidowanego cmentarza został zalesiony. Podniosła uroczystość miała miejsce na cmentarzu 8 XII 1947 r., kiedy z inicjatywy Kongregacji Żydów Praskich, we wspólnej mogile pochowano kości pomordowanych podczas wojny.

W latach 1950 - 51, na mocy porozumienia zawartego między Gminą Żydowską i Zarządem Miejskim, zamknięty został dla pogrzebów teren cmentarzy. Z biegiem czasu zabytkowy obiekt ulegał ciągłej dewastacji, ginęły drzewa i płyty nagrobne. Dopiero od 1985 roku, próbę przywrócenia pamięci o praskim kirkucie podjęli Zygmunt i Sonia Helena Nissenbaumowie.

Dzięki działaniom Fundacji ich imienia ocalałe nagrobki zostały zgromadzone, a teren cmentarza ogrodzony żelaznym parkanem. Bramę cmentarną przy ul. Biruty ozdobiono płaskorzeźbą przedstawiającą tłum rabinów, chasydów, uczniów i kobiet oraz symbolami judaizmu i napisami w języku hebrajskim i polskim.

Wzniesione zostało stylowe ogrodzenie; główną bramę wjazdową od strony ulic Św.Wincentego i Biruty ozdobiono dwoma pylonami i płaskorzeźbą Tory, autorstwa D. Kowalskiego, T. Pastuszkowej, L. Waszkiewicza.

Warto wiedzieć, że grób pradziadów fundatora - H. Nissenbauma, znajduje się na Bródnie. Według intencji fundatorów winien wyrosnąć na Bródnie pomnik - symbol pamięci pokoleń żydowskich, którzy żyli tu wspólnie z Polakami i kształtowali charakter Targówka.
Wszechnica Edukacyjna Targówek
Urząd Dzielnicy
Park Rzeźby
Budżet partycypacyjny
Jeden numer tysiąc spraw - 19115